عوارض دستگاه ایکس ری و ایمنی اسکنرهای بازرسی
پاسخ به پرسش درباره عوارض دستگاه ایکس ری به نوع دستگاه و شیوه استفاده از آن بستگی دارد. اسکنر چمدان، اسکنر بدن و دستگاه رادیولوژی کاربرد و شرایط پرتودهی متفاوتی دارند؛ بنابراین نمی‌توان یک حکم را به همه آن‌ها تعمیم داد.
در اسکنر بارِ محفظه‌دار، اشیا در بخش دارای حفاظ بررسی می‌شوند. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) ایستادن یا عبور کردن کنار اسکنرهای محفظه‌دارِ مطابق با استاندارد ایمنی مربوط را ایمن می‌داند. این توضیح درباره قرار دادن دست یا بدن داخل تونل هنگام پرتودهی نیست.
تفاوت اسکنر بار با اسکنر بدن و گیت فلزیاب
اصطلاح «دستگاه بازرسی فرودگاه» ممکن است برای چند سامانه متفاوت به کار برود. برای ارزیابی ایمنی، ابتدا مشخص کنید دستگاه برای بررسی اشیا ساخته شده یا برای بازرسی افراد؛ سپس فناوری آن را بشناسید.
|
نوع دستگاه |
فناوری |
کاربرد |
| اسکنر بار و چمدان | پرتو ایکس، یون‌ساز | تصویربرداری از اشیا در محفظه دارای حفاظ |
| اسکنر بدن با امواج میلی‌متری | امواج غیر‌یون‌ساز | بازرسی بدن با فناوری امواج میلی‌متری |
| اسکنر بدن با پرتو ایکس | پرتو ایکس، یون‌ساز | بازرسی بدن در سامانه اختصاصی با الزامات جداگانه |
| گیت فلزیاب | میدان الکترومغناطیسی غیر‌یون‌ساز |
شناسایی وجود فلز بدون تصویربرداری با پرتو ایکس |
فناوری‌های بازرسی بر اساس توضیحات FDA و CDC مقایسه شده‌اند.
اسکنر بدنِ میلی‌متری از پرتو ایکس استفاده نمی‌کند و به دوز پرتو یون‌ساز فرد اضافه نمی‌کند. در مقابل، سامانه بازرسی بدن با پرتو ایکس فناوری دیگری دارد. ظاهر دستگاه یا نام عمومی «گیت بازرسی» برای تشخیص این تفاوت کافی نیست.
ارتباط پرتو ایکس با عوارض سلامتی
پرتو ایکس از نوع یون‌ساز است و آثار احتمالی آن به دوز دریافتی، شرایط مواجهه و حساسیت بافت‌ها بستگی دارد. سازمان جهانی بهداشت توضیح می‌دهد که مواجهه با پرتو یون‌ساز می‌تواند با خطرات بلندمدت، از جمله سرطان، همراه باشد؛ میزان خطر به دوز وابسته است. این موضوع به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که ایستادن کنار هر اسکنر بار خطرناک است.
برای بررسی ایمنی یک دستگاه بازرسی، باید مسیر پرتو، وضعیت حفاظ‌ها و مواجهه واقعی افراد بررسی شود. استفاده از عباراتی مانند «کاملاً بدون عارضه» برای تمام دستگاه‌ها و تمام شرایط، اطلاعات کافی برای تصمیم‌گیری نمی‌دهد.
ایمنی دستگاه ایکس ری برای زنان باردار و کودکان
طبق توضیح FDA، ایستادن یا عبور کردن زنان باردار از کنار اسکنر بارِ محفظه‌دار که استاندارد ایمنی مربوط را رعایت می‌کند، ایمن است. محدودیت انتشار پرتو در این دستگاه‌ها برای حفاظت از افراد، از جمله زنان باردار و کودکان، در نظر گرفته شده است.
اگر موضوع بازرسی خودِ بدن است، نوع سامانه را از مسئول بازرسی بپرسید. اسکنر میلی‌متری، پرتو ایکس تولید نمی‌کند؛ درباره سامانه‌ای که از پرتو ایکس برای تصویربرداری بدن استفاده می‌کند، باید شرایط همان دستگاه و دستورالعمل بازرسی بررسی شود. اطلاعات اسکنر چمدان را نمی‌توان به چنین سامانه‌ای تعمیم داد.
تأثیر ایکس ری بر مواد غذایی و دارو
FDA برای عبور معمول مواد غذایی، نوشیدنی و دارو از اسکنرهای امنیتی محفظه‌دار، اثر زیان‌بار شناخته‌شده‌ای گزارش نمی‌کند. مواد غذایی با این اسکن رادیواکتیو نمی‌شوند و به‌دلیل عبور از اسکنر بار، نیازی به چند ساعت انتظار برای مصرف آن‌ها نیست.
اسکن امنیتی با فرایند صنعتی پرتودهی مواد غذایی تفاوت دارد. در پرتودهی صنعتی، هدف می‌تواند کاهش میکروارگانیسم‌ها یا افزایش ماندگاری غذا باشد؛ هدف اسکنر بازرسی، تهیه تصویر برای بررسی محتویات است. عبور غذا از اسکنر بازرسی به معنی ضدعفونی شدن آن نیست.
ایمنی پرتویی عبور از اسکنر، جایگزین رعایت شرایط معمول نگهداری غذا و دارو نیست. سلامت بسته‌بندی و شرایط نگهداری را مستقل از موضوع اسکن بررسی کنید.
نکات ایمنی برای اپراتور دستگاه
اپراتور باید روش کار و نکات ایمنی همان مدل را بداند. آموزش، استفاده صحیح و نگهداری دستگاه، در راهنماهای ایمنی بازرسی بار جایگاه مشخصی دارند. برای کار روزانه، این موارد را در دستورالعمل مجموعه قرار دهید.
- پیش از کار، آموزش مربوط به مدل دستگاه و شیوه واکنش به خرابی یا توقف را دریافت کنید.
- هنگام پرتودهی، دست یا بخشی از بدن را وارد تونل نکنید و پرده‌های حفاظتی را کنار نزنید.
- قفل‌های ایمنی یا اینترلاک‌ها را از مدار خارج نکنید. این تجهیزات برای جلوگیری از کارکرد دستگاه در وضعیت ناایمن طراحی شده‌اند.
- چراغ‌های هشدار و برچسب‌های ایمنی را نپوشانید و از دسترسی افراد غیرمجاز به بخش‌های خطرناک جلوگیری کنید.
- خرابی حفاظ‌ها یا تجهیزات ایمنی را گزارش کنید. دستگاه معیوب باید از بهره‌برداری خارج شود تا فرد صلاحیت‌دار مشکل را برطرف و ایمنی آن را بررسی کند.
زمان‌بندی سرویس و بررسی‌های ایمنی را بر اساس دفترچه سازنده، ارزیابی محل و الزامات بهره‌برداری مشخص کنید. تعمیر حفاظ‌ها یا دستکاری مدار ایمنی، کار اپراتور آموزش‌ندیده نیست.
ایمنی اسکنر کامیون و کانتینر
دستگاه‌های اسکن بار حجیم و خودرو، شرایط پرتودهی و محدوده عملیاتی متفاوتی از اسکنر چمدان دارند. نمی‌توان درباره همه آن‌ها گفت که حضور راننده در کابین همیشه ایمن است.
ماندن راننده در کابین یا پیاده شدن او باید بر اساس طراحی همان سامانه و دستورالعمل محل بازرسی تعیین شود. محل انتظار افراد و محدوده کنترل‌شده را مسئول مربوط مشخص می‌کند؛ فاصله ایمن ثابتی برای همه دستگاه‌ها وجود ندارد.
خواندن اطلاعات پرتویی در مشخصات دستگاه
در اطلاعات فنی ممکن است با «دوز» و «نرخ دوز» روبه‌رو شوید. دوز، معیاری برای بیان میزان پرتو دریافتی است؛ نرخ دوز نشان می‌دهد این مقدار در واحد زمان با چه سرعتی دریافت می‌شود. برای مثال، «میکروسیورت بر ساعت» واحد نرخ دوز است و با «میکروسیورت» به‌عنوان مقدار دوز تفاوت دارد.
یک عدد بدون واحد، محل اندازه‌گیری و شرایط آزمون، مبنای مناسبی برای مقایسه ایمنی مدل‌ها نیست. هنگام بررسی پیشنهاد فروشنده، این جزئیات را در گزارش ارزیابی پرتویی بخواهید تا مشخص باشد نتیجه به چه مدل و چه شرایطی مربوط است.
انتخاب دستگاه و برنامه نگهداری
هنگام مقایسه مدل‌ها، امکانات ایمنی و شرایط نگهداری را هم در کنار ابعاد تونل و ظرفیت کاری بررسی کنید. پیشنهاد می‌کنیم پیش از خرید، پاسخ این پرسش‌ها را به‌صورت مکتوب از فروشنده بگیرید:
- چه مدارکی برای مشخصات فنی و ایمنی پرتویی این مدل ارائه می‌شود؟
- نصب و تحویل فنی دستگاه در محل مجموعه با چه شرایطی انجام می‌شود؟
- آموزش اپراتور چه بخش‌هایی را پوشش می‌دهد و دفترچه همان مدل چگونه تحویل داده می‌شود؟
- مسئول سرویس و بررسی تجهیزات ایمنی چه کسی است و شرایط پیگیری خرابی چیست؟
پاسخ روشن به این پرسش‌ها، مقایسه پیشنهادها و برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری را آسان‌تر می‌کند. برای بررسی مدل‌ها و مشخصات فنی، مدل‌های دستگاه ایکس‌ری بازرسی پارسیان را ببینید. هنگام درخواست مشاوره، نوع بار، ابعاد موردنیاز و شرایط نصب مجموعه را هم اعلام کنید.
پرسش‌های متداول
آیا همه اسکنرهای فرودگاه از پرتو ایکس استفاده می‌کنند
خیر. اسکنر بدنِ میلی‌متری و گیت فلزیاب از فناوری‌های غیر‌یون‌ساز استفاده می‌کنند. اسکنر بار با پرتو ایکس، سامانه دیگری است. برای تشخیص، نوع و مدل دستگاه را بررسی کنید.
آیا همه اپراتورها باید دوزیمتر فردی داشته باشند
نیاز به دوزیمتر فردی باید بر اساس نوع دستگاه، ارزیابی مواجهه شغلی و الزامات محل بهره‌برداری تعیین شود. مسئول حفاظت پرتویی یا کارشناس صلاحیت‌دار باید این موضوع را بررسی کند.
آیا اسکنر بار به موبایل و لپ‌تاپ آسیب می‌زند
طبق توضیح FDA، پرتودهی معمول اسکنرهای امنیتی محفظه‌دار به تجهیزات الکترونیکی آسیب نمی‌رساند. این توضیح درباره اثر پرتو است؛ مراقبت از دستگاه در برابر ضربه یا افتادن، موضوع جداگانه‌ای است.